O kościele ewangelickim w Rynku
O historii wspólnot religijnych w Brzegu Dolnym można pisać wiele. Od końca XVII wieku, po nadaniu praw miejskich i przywileju drukarstwa obok siebie żyli katolicy, wyznawcy judaizmu i ewangelicy.
O obecności katolików świadczą nasze najstarsze zabytki. Są to między innymi: kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych przy ul. Naborowskiej (pierwsza wzmianka o nim pochodzi z 1261 roku), kaplica Świętej
Jadwigi przy Alejach Jerozolimskich wybudowana w 1665 roku, Alejka Klasztorna w parku ufundowana przed rokiem 1734. Po wspólnocie żydowskiej pozostała synagoga przy ul. Odrodzenia (dziś siedziba Ochotniczej Straży Pożarnej) oraz cmentarz w parku. Do naszych czasów nie przetrwał niestety budynek drukarni.
Ze wspólnotą ewangelicką – luterańską jest związany kościół w Rynku. Został wzniesiony w 1744 roku. W 1797 roku minister Śląska i właściciel miasta Karl Georg von Hoym ufundował wieżę kościelną. Zaprojektował ją najprawdopodobniej Karl Gotthard Langhans – pruski architekt i projektant między innymi Bramy Brandenburskiej w Berlinie. Von Hoym ufundował również trzy dzwony za kwotę 892 talarów 28 groszy i 4 fenigów. Kościół został przebudowany w 1845 roku. Po II wojnie światowej stał się świątynią katolicką. Nad ołtarzem głównym wisi obraz Najświętszej Maryi Panny z Góry Karmel, który przywieźli do Brzegu Dolnego repatrianci ze Śniatynia na Ukrainie.
Świątynię zdobią piękne witraże przedstawiające patronkę Śląska – Świętą Jadwigę oraz Świętego Jerzego – patrona naszego miasta. We wnętrzu znajdują się również drewniane balkony typowe dla świątyń ewangelickich. Na balkonie usytuowanym naprzeciw ołtarza zachowały się organy. Czy coś jeszcze pozostało z oryginalnego wyposażenia świątyni ewangelickiej? Niestety niewiele. Wiemy, że kościół nie posiadał cennych rzeczy.
Nad ołtarzem wisiał duży obraz olejny przedstawiający Chrystusa z uczniami w Emaus. Była to kopia obrazu Paolo Veronese z drezdeńskiej galerii starych mistrzów. Obraz namalowała i podarowała w Boże Narodzenie 1846 roku córka właściciela Żerkowa – Maria von Köckritz. Na ołtarzu stały dwie bardzo cenne, białe wazy z kwiatowym wzorem. Były darem dawnego właściciela miasta. Wyposażenie kościoła stanowił również rzeźbiony anioł trzymający misę chrzcielną. Prawdopodobnie pochodził z pierwszych lat istnienia kościoła. Przez długi czas wisiał obok ołtarza. Do komunii świętej używano ciężkiego, pozłacanego kielicha z misą na hostię. Kielich podarowała żona właściciela miasta – na pamiątkę po jego śmierci. Ściany kościoła zdobiły dwa portrety – Marcina Lutra (ojca i założyciela kościoła ewangelickiego) i Filipa Melanchtona, jego najbliższego współpracownika. Obrazy były oprawione w złote ramy. Pierwsze nabożeństwo odprawiono 17 maja 1744 roku. Poprowadził je Johann Michael Gräfe – pastor w Uskorzu Małym i rektor w Wołowie.
Wspólnocie ewangelickiej służył do czasu wyboru pastora. Pierwszym pastorem w Brzegu Dolnym został Johann Georg Fröhlich. 28 sierpnia 1800 roku kościół odwiedził król pruski Fryderyk Wilhelm III wraz z małżonką. Do wspólnoty luterańskiej w Brzegu Dolnym należeli mieszkańcy między innymi: Warzynia i Kręska (obecnie część miasta), Pyszącej, Żerkówka, Radecza, Głoski, Gąsiorowa, Księginic, Warzyny, Naborowa, Pogalewa Małego, Wałów. Parafia była duża i rozproszona. Szczególnym świętem było bierzmowanie. Zwykle odbywało się w ostatnią niedzielę marca. Domy ozdabiano wówczas girlandami. Przed II wojną światową, do wspólnoty ewangelickiej należało ok. 2700 osób.
Oryginalny obraz Paolo Veronese z Galerii Starych Mistrzów w Dreźnie (ok. 1560 rok). Jego kopia wisiała w kościele ewangelickim w Brzegu Dolnym.
Opracował: Artur Michałek
